Przewodnik ułatwiający dobór materiałów do przygotowania pola sterylnego

Prawidłowe przygotowanie pola sterylnego zależy nie tylko od techniki ubierania i zakładania obłożenia. Dobór materiałów użytych do wykonania serwet i fartuchów również ma decydującą rolę dla zapobiegania zanieczyszczeniom i dla ochrony pacjentów, operatorów i powierzchni podczas zabiegów chirurgicznych. 

Spunbond, SMS, Spunlace, materiały dwuwarstwowe i trójwarstwowe mają różne właściwości. Niektóre materiały zapewniają lekkość, komfort i oddychalność, podczas gdy inne pozwalają zwiększyć działanie barierowe lub wchłanianie i zatrzymywanie roztworów irygacyjnych. 

Nie ma materiału, który jednocześnie reprezentowałby najwyższe parametry pod każdym względem, z tego względu wyboru należy zawsze dokonywać z uwzględnieniem czasu trwania zabiegu, przewidywanej ilości płynów, obszaru, który ma być chroniony, oraz wymaganego poziomu bariery. 

Niezależnie od tego, czy chodzi o głęboką higienę, czy długi, zaawansowany zabieg implantologiczny, ten przewodnik przybliży ci różne dostępne rozwiązania i parametry, które należy wziąć pod uwagę przy ich wyborze.

Aby nabrać rozeznania w różnych rozwiązaniach, warto przede wszystkim wyróżnić dwie główne rodziny: 

• tkaniny syntetyczne (włókniny TNT), w tym Spunbond, SMS i Spunlace; 

• materiały łączone, otrzymywane poprzez połączenie dwóch lub kilku warstw o uzupełniających się funkcjach. 

Uwaga: sama liczba warstw nie decyduje o jakości czy bezpieczeństwie materiału. To struktura, ogólna wydajność i przeznaczenie gotowego produktu wpływają na poziom jego przydatności do konkretnego zastosowania klinicznego. 

Norma EN 13795-1 określa wymagania i metody badań fartuchów i obłożeń chirurgicznych, poddając ocenie takie właściwości jak: odporność na przenikanie cieczy, wytrzymałość mechaniczną w stanie suchym i mokrym, czystość mikrobiologiczną, uwalnianie cząstek i odporność na przenikanie mikroorganizmów. 

Ważne jest również wyjaśnienie innego kluczowego aspektu – żaden materiał nie jest sterylny z natury. Kiedy mówimy o sterylnej włókninie, mamy na myśli gotowy produkt, poddany zatwierdzonemu procesowi sterylizacji i przechowywany w nienaruszonym opakowaniu do momentu użycia. 

TNT (włóknina) jest materiałem technicznym uzyskanym w wyniku mechanicznego, termicznego lub chemicznego łączenia włókien, czyli jej struktura nie powstaje w następstwie tradycyjnego tkania. 

Spunbond, SMS i Spunlace należą do rodziny włóknin, ale są wytwarzane w procesach różniących się od siebie, cechują się również specyficznymi właściwościami. 

Spunbond to włóknina wytwarzana zazwyczaj z ciągłych włókien termoplastycznych, takich jak polipropylen. W procesie włókna zostają równomiernie ułożone, a następnie są łączone ze sobą, często w procesie termicznym. 

Taka struktura pozwala uzyskać lekki, elastyczny i oddychalny materiał o dobrej odporności mechanicznej. Włóknina Spunbond jest zatem szczególnie wykorzystywana do produkcji fartuchów  jednorazowego użytku i środków ochrony stosowanych w rutynowych czynnościach ambulatoryjnych lub krótkich zabiegach, charakteryzujących się ograniczonym narażeniem na płyny.

• Lekkość i komfort; 
• oddychalność;
• dobre dopasowanie. 

SMS (Spunbond – Meltblown – Spunbond) to również włóknina, składająca się z trzech warstw, 

• w tym dwóch warstw Spunbond, utworzonych z mocniejszych włókien, gwarantujących wytrzymałość;
• oraz z warstwy środkowej wykonanej z Meltblown, utworzonej z cienkich włókien, które zwiększają właściwości barierowe na płyny i cząsteczki. 

Dzięki tej kombinacji uzyskujemy lekki, wodoodporny, wytrzymały i oddychalny materiał. Z tego powodu ten rodzaj włókniny jest szczególnie wykorzystywany do produkcji fartuchów chirurgicznych, zwłaszcza do stosowania podczas zabiegów o średnim czasie trwania. 

• Dobra równowaga między barierą a oddychalnością;
• lekkość i komfort;
• odporność na rozdarcia;
• swoboda ruchów. 

Spunlace to włóknina uzyskiwana poprzez połączenie i splatanie włókien za pomocą strumieni wody pod wysokim ciśnieniem, bez stosowania tradycyjnego tkania. Proces ten pozwala otrzymać miękką, elastyczną i wytrzymałą strukturę.

Włóknina Spunlace jest szczególnie odpowiednia do produkcji fartuchów przeznaczonych do długotrwałych zabiegów chirurgicznych i procedur wymagających wysokiego poziomu komfortu i ochrony.

• Miękkość i komfort;
• wysoka oddychalność;
• dobra odporność mechaniczna;
• dobre dopasowanie;
• nadaje się do długotrwałych zabiegów, w zależności od poziomu wydajności produktu. 

W materiałach łączonych dwie lub kilka warstw zostaje połączonych w celu uzyskania jednocześnie różnych funkcji, których pojedynczy materiał może nie zapewnić. 

Materiał dwuwarstwowy powstaje w wyniku połączenia dwóch warstw, którymi zazwyczaj są: 

• chłonna warstwa wierzchnia wykonana z włókniny lub celulozy;
• nieprzemakalna warstwa dolna, zazwyczaj z polietylenu. 

Ta podwójna funkcja sprawia, że szczególnie nadaje się on do produkcji serwet chirurgicznych, ponieważ umożliwia wchłanianie roztworów do irygacji i jednocześnie zapobiega ich przedostawaniu się w stronę pacjenta lub na powierzchnie znajdujące się poniżej. 

• Chłonność na wierzchu;
• nieprzemakalność od spodu;
• skuteczna ochrona powierzchni i pacjenta;
• dostępność w różnych kształtach i rozmiarach. 

Jest to materiał składający się z trzech połączonych ze sobą elementów. Skład może być różny, ale zazwyczaj są to: 

• warstwa chłonna;
• membrana nieprzemakalna;
• warstwa nośna lub ochronna. 

W zależności od składu materiały trójwarstwowe mogą być stosowane do produkcji serwet i fartuchów przeznaczonych do skomplikowanych, długotrwałych zabiegów lub charakteryzujących się wysoką ekspozycją na płyny. 

• Możliwość połączenia chłonności i wytrzymałości;
• lepsza kontrola płynów;
• dobre właściwości podczas długotrwałych zabiegów. 

Jak już wspomniano, wybór najskuteczniejszego rozwiązania musi wynikać z charakterystyki zabiegu, nie można kierować się wyłącznie materiałem czy gramaturą. Wraz ze wzrostem czasu trwania i złożoności zabiegu może być konieczne zastosowanie materiałów wielowarstwowych lub rozwiązań gwarantujących wysoką wydajność.

W przypadku krótkich zabiegów i czynności ambulatoryjnych, podczas których stosowanie płynów irygacyjnych i ryzyko rozprysków są ograniczone, może wystarczyć lekki i oddychalny materiał. Odpowiednia konfiguracja może obejmować: 

• fartuchy z włókniny Spunbond;
• dwuwarstwowe serwety do ochrony pacjenta i powierzchni;
• jednorazowe środki ochrony dla najbardziej narażonych obszarów i urządzeń. 

Rutynowe zabiegi z zakresu implantologii i periodontologii wymagają bardziej złożonej ochrony. Skuteczna konfiguracja może obejmować: 

• sterylne fartuchy z SMS;
• chłonne i wodoodporne serwety dwuwarstwowe;
• serwety samoprzylepne do wyznaczenia obszaru chirurgicznego;
• sterylne osłony do prostnic, przyłączy, elementów fotela stomatologicznego. 

Zaawansowane zabiegi implantologiczne, chirurgia regeneracyjna lub zabiegi szczękowo-twarzowe mogą wymagać dłuższego czasu pracy, licznych sterylnych komponentów i znacznych ilości roztworu soli fizjologicznej. Dlatego należy wybierać: 

• wysokowydajne fartuchy sterylne, takie jak te wykonane z włókniny Spunlace;
• powiększone, chłonne i wodoodporne serwety;
• otwory z przylepcami, umożliwiające stabilne wyznaczenie pola;
• zabezpieczenia przeznaczone dla sprzętu;
• systemy do zarządzania płynami i ich zbierania. 

Wybór fartucha może być również zależeć do osoby, która będzie go nosić, oczywiście cały czas przy uwzględnieniu rodzaju zabiegu, czasu trwania i przewidywanego poziomu narażenia na płyny.

Dla pacjenta może być wskazany lekki fartuch z włókniny Spunbond, zapewniający osłonę i komfort.

W przypadku asystenta uczestniczącego w rutynowych zabiegach chirurgicznych i pracującego w pobliżu pola sterylnego mikrofibra SMS zapewnia dobrą równowagę między barierą, wytrzymałością i oddychalnością; podczas krótkich czynności i przy ograniczonym narażeniu na płyny odpowiednia może być lżejsza włóknina.

Dla chirurga SMS jest wszechstronnym rozwiązaniem podczas rutynowych zabiegów, natomiast w przypadku długich lub skomplikowanych procedur Spunlace może zapewnić większą miękkość, dopasowanie i komfort podczas długotrwałego użytkowania. Gdy asystent również bezpośrednio uczestniczy w pracy w polu sterylnym lub jest narażony w stopniu porównywalnym z narażeniem operatora, wskazane jest zapewnienie obu osobom równoważnego poziomu ochrony.

Te powiązania stanowią wskazówki orientacyjne, a nie sztywne kombinacje, więc ostateczny wybór musi być uzależniony od wykonywanej czynności, czasu trwania zabiegu, przewidywanej ilości płynów oraz udokumentowanej skuteczności barierowej gotowego fartucha.

Przed przygotowaniem materiałów do pola sterylnego warto zadać sobie pytanie: 

1. Jak długo prawdopodobnie potrwa zabieg?
2. Jaki będzie poziom narażenia na płyny?
3. Które obszary pacjenta, operatora i otoczenia wymagają większej ochrony?
4. Czy materiał musi być chłonny, nieprzepuszczalny, oddychalny, czy też musi łączyć te cechy?
5. Czy kształt serwety pozwala na prawidłowe wyznaczenie obszaru chirurgicznego? 

Odpowiedzi pomagają wybrać nie tylko materiał, ale cały system ochrony, który należy przygotować wokół pacjenta i zespołu chirurgicznego.

W codziennej praktyce wybór i przygotowanie poszczególnych elementów wymaga czasu i zwiększa złożoność zarządzania. Zestawy sterylne Euronda Alle upraszczają to zadanie, ponieważ łączą w jednym opakowaniu produkty niezbędne do ubrania personelu, ochrony pacjenta i przygotowania pola operacyjnego. 

Elementy zestawu są ułożone w kolejności ich zastosowania, dzięki czemu: 

• przygotowanie pola sterylnego jest łatwiejsze i szybsze;
• protokół chirurgiczny jest ustandaryzowany;
• składanie zamówień jest uproszczone;
• ogranicza się ryzyko przeoczenia;
• zmniejsza się liczbę opakowań do otwierania;
• identyfikowalność stosowanych wyrobów jest łatwiejsza. 

Oprócz standardowych konfiguracji do najczęściej wykonywanych zabiegów dostępne są zestawy i rozwiązania, które można dostosować do indywidualnych potrzeb, w których serwety, fartuchy i środki ochrony można łączyć w zależności od rodzaju zabiegu. W ten sposób dobór materiałów staje się częścią zorganizowanego systemu, gotowego do użycia i łatwiejszego w zarządzaniu. 

Spunbond, SMS, Spunlace, dwuwarstwowe i trójwarstwowe materiały nie są idealnie zamiennymi alternatywami. Każdy materiał odpowiada innym potrzebom i należy go oceniać w odniesieniu do zabiegu, narażenia na działanie cieczy i funkcji danego produktu. 

Prawidłowe przygotowanie pola sterylnego wynika z połączenia odpowiednich materiałów, prawidłowych wyrobów, techniki przygotowania i organizacji pracy. 

Łączne uwzględnienie tych elementów pozwala stworzyć system barierowy zgodny z wymaganiami procedury i utrzymać jego skuteczność przez cały czas trwania zabiegu.

• UNI EN 13795-1, Odzież i obłożenia chirurgiczne – Wymagania i metody badań – Część 1: Obłożenia chirurgiczne i fartuchy chirurgiczne.
• EDANA, szczegółowe informacje na temat włóknin oraz procesów produkcyjnych Spunbond i Meltblown.
• CDC/NIOSH, kryteria wyboru odzieży ochronnej i ocena właściwości konstrukcyjnych produktu.
• Blog Euronda Alle – „Serwety chirurgiczne i fartuchy chirurgiczne z włókniny TNT: materiały i normy”
• Blog Euronda Alle – „Rola, funkcja i znaczenie w praktyce stomatologicznej”
• CDC PPE-Info / AAMI TIR11. Selection and use of protective apparel and surgical drapes in health care facilities (Wybór i stosowanie odzieży ochronnej i obłożeń chirurgicznych w placówkach opieki zdrowotnej). wwwn.cdc
• Midha VK, Dakuri A, Midha V. Studies on the properties of nonwoven surgical gowns (Badania nad właściwościami fartuchów chirurgicznych z włókniny). Journal of Industrial Textiles. 2013; 43(2): 174–190.scribd